Może się okazać, że koronawirus już odpuści, a całe pokolenie zostanie trwale dotknięte epidemią krótkowzroczności – przestrzega dr Andrzej Malinowski z Elite Optyk*.
Coraz więcej mówi się o zmianach, jakie zachodzą w naszej psychice w wyniku pandemicznego ograniczenia kontaktów międzyludzkich czy możliwości podróżowania. Mniej zdajemy sobie natomiast sprawę ze skutków, jakie przynosi codzienne, intensywne obcowanie z ekranami urządzeń elektronicznych – to one przenoszą nas teraz na lekcje, konferencje, dają kontakt z przyjaciółmi, zastępują kino i salony gier. I zabierają nam wzrok!
Dr Andrzej Malinowski, absolwent optometrii na Politechnice Wrocławskiej oraz optometrii klinicznej na Salus University, Pennsylvania College of Optometry, gdzie uzyskał tytuły Bachelor of Science In optometry oraz Master of Science In clinical optometry, stopień doktora uzyskał na Uniwersytecie Medycznym w Białymstoku:
- Oczywiście o tych zagrożeniach mówi się praktycznie od momentu upowszechnienia się dostępu do komputerów. Ale obecnie są one szczególnie silne, bo – najprościej mówiąc - nasze oczy przestają patrzeć w dal. Jeszcze ekrany komputerów mamy o około 40-60 cm od twarzy, ale komórki trzymamy często tuż przed nosem. I przeskakujemy tylko z jednego urządzenia na drugie, co wywołuje cyfrowe zmęczenie oczu. U młodego człowieka to groźniejszy proces niż u dorosłego.
Na wszelki wypadek przypomnijmy, że akomodacja to zdolność do ostrego widzenia na różne odległości. Jak komputer wpływa na nią u osoby dorosłej?
- Naturalną koleją rzeczy, osoby po 40 roku życia mogą mimo upływu lat nie mieć problemu z dobrym widzeniem dalszych obiektów, ale zdolność ich oczu do akomodacji z każdym kolejnym rokiem słabnie i dlatego coraz gorzej widzą to, co blisko. To proces fizjologiczny dotykający każdego. Oczy, dodatkowo zmęczone ciągłą pracą z komputerem, komórką czy tabletem, zaczynają potrzebować okularów korygujących, najlepiej z soczewkami o różnej mocy - patrzymy przez nie dalej lub bliżej bez zdejmowania okularów. Przy plusach – słabsza moc soczewki jest na górze, przy minusach – na dole. Jak duża jest mierzona w dioptriach różnica między tymi mocami, to oczywiście sprawa indywidualna. Warto jednak o taką korekcję zadbać, bo wtedy mniej się męczymy dniem pracy i rzadziej kończy się on bólem głowy. Zwłaszcza jeśli w okularach zastosujemy jeszcze filtr światła niebieskiego emitowanego przez urządzenia elektroniczne. Z jednym zastrzeżeniem: z tym filtrem nasze oko jest bezpieczniejsze, ale postrzega kolory bardziej „zażółcone”, co może być niekorzystne np. w pracy fotografików czy grafików komputerowych, dla których istotne są odcienie barw.
Wróćmy do młodzieży – czemu w tym przypadku intensywne obcowanie z elektroniką jest groźniejsze?
- Otóż obserwujemy lawinowy wzrost liczby młodych pacjentów z krótkowzrocznością, czyli coraz słabszym widzeniem dali, nabytą w rezultacie wielogodzinnego patrzenia w ekran komputera, tabletu czy komórki. Jak to się dzieje? W maksymalnym uproszczeniu polega to na tym, że w wyniku długotrwałego skupiania wzroku na bliskiej odległości mięśnie rzęskowe oczu, odpowiadające za kształt naszych soczewek, są trwale spięte. Utrzymywany jest ciągły skurcz akomodacji, co w połączeniu z opóźnieniem akomodacji i z błędem w ogniskowaniu między częścią centralną i obwodową powoduje wzrost gałki ocznej. A to nic innego niż krótkowzroczność, czyli brak ostrego widzenia dali. Pojawiają się popularne minusy, konieczność noszenia okularów bądź soczewek. I tego już nie da się odwrócić.
Czy ten problem jest już bardzo widoczny w populacji?
- Statystyka mówi, że obecnie na świecie jest ok. 2,8 mld ludzi krótkowzrocznych, a szacuje się, że drugie tyle będzie w roku 2050. Połowa 18-latków ma dziś krótkowzroczność i elektronika, praca oczu na bliskich odległościach, jest jednym z najważniejszych czynników, które ją wywołują. I to od najmłodszych lat, bo przecież obecnie już kilkulatki krzyczą w proteście „odłączone” od tabletów czy komórek rodziców. Moim zdaniem dziecko do rozpoczęcia nauki szkolnej nie powinno mieć do czynienia z tabletami, komórkami, komputerami. Już telewizor jest bezpieczniejszy, o ile nie stoi się tuż przed nim.
Do nas trafiają coraz młodsi pacjenci z krótkowzrocznością. I coraz dalej przesuwa się granica wiekowa stabilizacji tej wady wzroku. Kiedyś było to 20 lat, dziś nawet 40-latkom zdarza się, że rośnie krótkowzroczność. Wywiady potwierdzają, że są to osoby po 8-9 godzin spędzające przy ekranie komputera.
Gdy się jest nastolatkiem trudno o myślenie, że mój dzisiejszy tryb życia, godziny spędzane przy kompie czy z oczami wbitymi w ekran komórki, skazują mnie na chodzenie w okularach o szkłach grubych jak dno butelki.
- Co gorsza, okulary nie zatrzymują postępu krótkowzroczności. Są tylko sposoby jej spowolnienia np. przez ortokeratologię, czyli zakładanie na noc twardych soczewek uciskających rogówkę lub używanie miękkich multifokalnych soczewek kontaktowych. W kontroli krótkowzroczności stosowana jest również farmakologia: atropina (0,01 proc.) czy pirenzepina.
Warto więc zachęcać młodych ludzi i do skracania czasu spędzanego przed ekranem i do wychodzenia na dwór, na słońce: pod wpływem jego promieniowania z siatkówki jest uwalniana dopamina, co przeciwdziała krótkowzroczności. I nie zastąpią tego działania żadne witaminy.
Ponadto przypomnę, że przy pracy na bliskich odległościach dużo rzadziej mrugamy, oczy się przesuszają, gdyż film łzowy nie jest rozprowadzany po rogówce.
Dlatego należy świadomie mrugać?
- Dokładnie tak! Problem jest na tyle istotny, że powstały aplikacje komputerowe, które przypominają o mruganiu.
Należy również pozwolić oczom na rozluźnienie akomodacji , czyli popatrzenie w dal nawet na kilkanaście metrów. Istnieje reguła: 20/20/20 czyli po 20 minutach pracy, należy przez 20 sekund patrzeć na odległość 20 stóp czyli co najmniej na ok 6 metrów.
Z krótkowzrocznością nie ma żartów: to, że nie widzimy ostro, to jedno. Ale wysokie krótkowzroczności są też czynnikiem ryzyka odwarstwienia siatkówki czy jaskry prowadzącej do ślepoty. Nie jest moją rolą straszyć, ale proszę, aby o tym pamiętać sięgając po laptop czy komórkę.
* Elite Optyk to istniejąca od 1990 roku firma rodzinna założona w Bielsku Podlaskim przez Józefa Malinowskiego, pracującego w zawodzie od 1969 roku. Obecnie pod marką Elite Optyk działa kilka salonów optycznych - w Bielsku i Białymstoku. Oferują okulary renomowanych marek, soczewki kontaktowe i specjalistyczne badania wzroku wykonywane przez wykwalifikowanych optometrystów Andrzeja i Krzysztofa Malinowskich, synów założyciela firmy.
Zapraszamy do naszego salonu w Bielsku Podlaskim przy ul. Mickiewicza 58/12