Trzecie spotkanie z serii „Sejmik Bielski" odbyło się wczoraj wieczorem w Muzeum Obojga Narodów. Dr hab. Piotrowi Guzowski oraz dr Radosławowi Poniat tłumaczyli zebranym przyczyny nierówności ekonomicznych szlachty podlaskiej.
- Mamy grant na badania na temat nierówności ekonomicznych w XVI i XVII w., dlatego zajmowaliśmy się tym tematem i wykład jest podsumowaniem tych prac - opowiadał dr Poniat.
Kierownik Henryk Zalewski poinformował z kolei o pozyskaniu przez Muzeum Podlaskie z rąk miasta drewnianego budynku Cytrynki przy placu ratuszowym i planami jego wykorzystania.
- Muzeum ten budynek będzie chciało wyremontować, dlatego zwracamy się do mieszkańców miasta z prośbą o przekazanie najstarszych zdjęć tego budynku - potwierdził kierownik Muzeum.
Z badań nad nierównościami majątkowymi szlachty wynikały ciekawe spostrzeżenia. - Często liczna, ale dosyć biedna szlachta podlaska wolała sama wsiadać na koń, czy stawić się do walki niż płacić podatki - przyznał dr Guzowski. - Trzeba też zaznaczyć, że część szlachty deklarującej niskie dochody była zwolniona z konieczności uiszczania podatków. Także często zdarzały się takie sytuacje, że szlachta podlaska wybierała płacenie podatków w Wielkim Księstwie Litewskim, niż w Koronie Polskiej, gdyż tam były one niższe - dodał Guzowski.
Rozwarstwienie majątkowe tej klasy społecznej było duże. Było mnóstwo szlachty biednej, nawet takiej, która nie posiadała „swoich" chłopów. Jej procent na Podlasiu był znaczny i większy niż w województwach zachodnich, natomiast zbliżony do sytuacji Mazowsza. Szlachta w Wielkopolsce to ok. 6-10 proc. mieszkańców, na Mazowszu aż 25 proc., a w niektórych regionach Podlasia nawet 40 proc.
Nie oznacza to wcale, że wszyscy uchylali się od płacenia należności podatkowych. I tak np. w 1580 roku największym donatorem skarbu okazał się wojewoda podlaski Mikołaj Kiszko, który zadeklarował zapłacenie 997 zł, właściciel Bociek - Bohdan Sapieha - 135 zł, zaś szlachcic Jerzy Kurzeniecki, starosta piński uiścił 148 zł na. Pieniądze te były potrzebne królowi Stefanowi Batoremu na wojnę z Moskwą.
Podobnie rzecz się miała ponad 200 lat później, w 1789 roku, kiedy zbierano podatek mający nazwę ofiary wieczystej na wojsko, Celem było wystawienie 100-tysięcznej armii. Wówczas być może po raz pierwszy w historii i bardzo nieliczny w dziejach Rzeczpospolitej stan duchowny został obciążony bardziej niż szlachecki. Do największych donatorów skarbu państwa zaliczali się m.in. Alexander Ossoliński, Jakub Ciecierski czy też Michał Ogiński, wielcy właściciele ziemscy oraz biskup płocki.
Ogółem w Rzeczypospolitej podatki były bardzo niskie, w porównaniu z absolutystycznymi monarchiami sąsiadów, bo szły głównie na utrzymanie stałej armii, a ta przed rozbiorami nigdy nie była w Rzeczpospolitej wielka. Nawet chłopi, mimo że ciążyły na nich inne zobowiązania typu pańszczyzna, płacili maksymalnie (właścicielowi, królowi) - 10 proc. swoich dochodów.
(ms)