Nie jest to historia stara, ani też nowa i co jakiś czas powraca w związku ze zmianą priorytetów polityki państwa w kwestii energii atomowej. Prawie 50 lat temu, w latach 70-tych, na terenach w pobliżu wsi Rajsk i Haćki odnaleziono złoża uranu. Rzadkiego pierwiastka wykorzystywanego jako materiału rozszczepialnego w produkcji bomb atomowych oraz reaktorach jądrowych, które znalazły zastosowanie w elektrowniach atomowych oraz w napędzie okrętów podwodnych.
Teoretycznie jeden gram uranu (o średnicy ok. 0,5 cm) może dostarczyć ok. 20 miliardów dżuli energii, co odpowiada spaleniu ponad 1,5 tony węgla. Uran jest - jak dotąd - najbardziej skondensowanym źródłem energii wykorzystywanym przez człowieka.
Wcześniej niewielkie złoża uranu wykorzystywano w Polsce m.in. w Rudawach Janowickich w okolicach Masywu Śnieżnika, w Górach Świętokrzyskich oraz w górach Izerskich. Zostały one w znacznym stopniu wyeksploatowane na potrzeby ZSRR do lat 50. XX wieku. Jako że uran to pierwiastek wysoce promieniotwórczy do pracy w kopalniach kierowano więźniów politycznych oraz osoby, którym ówczesna władza ludowa nie ufała.
Wykonane w latach 1967-1976 prace geologiczno-poszukiwawcze doprowadziły do odkrycia i udokumentowania złoża uranu ˝Rajsk˝. Z uzyskanych danych (które przedstawił w 2010 roku podsekretarz stanu Jacek Jezierski na interpelację posła Jarosława Matwiejuka) wynikało, że zmineralizowane łupki występują na głębokości od 400 do 800 m poniżej powierzchni terenu, zaś średnia zawartość uranu w łupkach wynosi 70 gram na tonę. Udokumentowane zasoby uranu (bilansowe i pozabilansowe) wynoszą 5320 t, natomiast zasoby prognostyczne - 88 859 ton. W złożu ˝Rajsk˝ oprócz podwyższonej zawartości uranu w rudach znaleziono również złoża wanadu i molibdenu.
Innymi słowy, nie są to złoża zbyt wydajne. Ma to duże znaczenie, bowiem złoża rud uranu klasyfikuje się głównie według kosztów wydobycia 1 tony. Najniższe koszty wydobycia wynoszą poniżej 80 dolarów za tonę, a takie zasoby stanowią kilkanaście procent znanych zasobów. Złoża o kosztach wydobycia poniżej 130 dolarów za tonę sięgają 5,9 mln ton. W Rajsku te koszty byłyby znacznie wyższe.
Gdy zaniechano budowy elektrowni atomowej w Żarnowcu również łupkami w Rajsku przestano się interesować.
Największe zasoby złóż uranu znajdują się obecnie na terenie Australii (29%), Kazachstanu (12%), Rosji (9%) oraz Kanady (8%). To właśnie te kraje mają największe wydobycie tego surowca.
- Bardzo niska zawartość uranu, a także znacząca głębokość występowania poziomu zmineralizowanego przeczą informacjom o rzekomych potężnych złożach uranu w okolicy miejscowości Rajsk. Charakter tej mineralizacji wyklucza także podjęcie eksploatacji w dającej się przewidzieć perspektywie czasowej, z uwagi na to, że byłaby ona ekonomicznie nieopłacalna. Pragnę podkreślić, że działalność polegająca na wydobywaniu kopalin ze złóż jest prowadzona w Polsce na podstawie koncesji udzielanej na wniosek zainteresowanego przedsiębiorcy. W przypadku złóż uranu organem koncesyjnym jest minister środowiska. Do tej pory żaden z przedsiębiorców nie wykazał zainteresowania podjęciem eksploatacji uranu ze złóż krajowych - tłumaczył podsekretarz stanu Jacek Jezierski posłowi Jarosławowi Matwiejukowi w 2010 roku. - Takich rejonów, jak okolice Rajska jest w Polsce więcej: Sudety, Lubińsko-Głogowski Okręg Miedziowy, Pomorze, Góry Świętokrzyskie, Górny Śląsk. Stopień nasilenia mineralizacji w poszczególnych rejonach jest zróżnicowany. Najbardziej perspektywicznym obszarem jest rejon Mierzei Wiślanej, gdzie planuje się, w ramach realizacji Polityki Energetycznej Polski do 2030 r, przeprowadzenie szczegółowych prac geologicznych w celu lepszego rozpoznania geologicznego i zebrania informacji dotyczących parametrów, granic występowania złoża uranu i jego zasobów.
Dla mieszkańców Rajska i Haciek może to i dobrze, że nie doszło do uruchomienia kopalni. Oznaczałoby to wysiedlenie (prawdopodobnie w okolice Lewek). Pojawiły by się też problemy z zagospodarowaniem radioaktywnych odpadów. Z drugiej jednak strony kopalnia dałaby na pewno impuls do rozwoju miasta, które by na uranie stało.
(ms)


